Валеболдун эрежелери на кыргызском языке

Содержание
Введение
1⠄ Глава: Валеболдун тарыхы жана негизги түшүнүктөрү
1⠄1⠄ Валеболдун келип чыгышы жана өнүгүү тарыхы
1⠄2⠄ Валеболдун негизги түшүнүктөрү жана терминологиясы
1⠄3⠄ Валеболдун ойноо формалары жана командалык түзүмдөрү
2⠄ Глава: Валеболдун негизги эрежелери жана техникалык аспекти
2⠄1⠄ Валеболдун талаасынын жана оюн материалынын эрежелери
2⠄2⠄ Оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелер (болттуу, коргоо, чабуул)
2⠄3⠄ Валебол оюнчуларынын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптери
Заключение
Список использованных источников

Введение

Валебол – бул дүйнө жүзү боюнча кеңири тараган жана популярдуу спорттун түрү, ал дене тарбияны жана командалык ишти өнүктүрүүдө өзгөчө мааниге ээ. Валеболдун эрежелери – оюндун негизги принциптерин жана уюштурулушун аныктаган мыйзамдар системасы болуп, оюнчулардын коопсуздугун камсыз кылуу менен бирге, оюндун адилеттүү жана кызыктуу өтүшүн камсыздайт. Учурда спорттун өсүп-өнүгүүсү менен валеболдун эрежелерин так билүү жана туура колдонуу чоң мааниге ээ, анткени бул спорт түрү мектептерде, жогорку окуу жайларда жана профессионалдык деңгээлде кеңири жайылууда. Ошондуктан, валеболдун эрежелерин изилдөө актуалдуу болуп эсептелет, себеби алар спорттук иш-чараларды уюштуруу жана өткөрүүдө негизги ролду ойнойт.

Бул рефераттын максаты – валеболдун эрежелерин системалуу түрдө изилдөө жана алардын теориялык жана практикалык аспектилерин ачыктоо. Бул максатка жетүү үчүн төмөнкү тапшырмалар коюлган: валеболдун тарыхын жана негизги түшүнүктөрүн изилдөө; валеболдун талаасынын, оюн материалынын жана оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелердин мүнөздөмөлөрүн түшүндүрүү; ошондой эле оюнчулардын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптерин карап чыгуу. Бул тапшырмалардын аткарылышы валеболдун эрежелерин толук жана кынтыксыз билүүгө мүмкүндүк берет.

Изилдөөнүн объектиси – спорттук оюндар, ал $$$ $$$$$$$$ – $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ – $$$$$$$$$$$$$-$$$$$$$$$$$$ $$$$, $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$ спорттук $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$, $$$$$$$ $$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$. $$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$ $$$$$.

$$$$$$$, $$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$ $$$$$$$ $$$$$.

Валеболдун келип чыгышы жана өнүгүү тарыхы

Валебол – бул дүйнө жүзүндө кеңири тараган жана көптөгөн адамдар тарабынан сүйүктүү спорттун түрү болуп саналат. Валеболдун пайда болушу XIX кылымдын аягына жана XX кылымдын башына туура келет. Бул спорттун түрү биринчи жолу 1895-жылы америкалык дене тарбия мугалими Уильям Морган тарабынан ойлоп табылган. Ал «мячи волей» (волейбол) деп аталган оюнду түзүп, аны баскетбол, теннис жана кол күрөш элементтерин камтыган жеңил жана кызыктуу спорт катары иштеп чыккан [8]. Валеболдун негизги максаты – топту тордун аркылуу каршы тараптын талаасына өткөрүп берүү, ошентип упай алуу болуп саналат.

Валеболдун тарыхынын өнүгүшү бир нече этаптардан турат. Баштапкы мезгилде оюндун эрежелери жөнөкөй жана так эмес болгон, бирок убакыттын өтүшү менен спорттун стандарттары жана эрежелери калыптана баштаган. XX кылымдын ортосунда валебол дүйнө жүзү боюнча популярдуулукка ээ болуп, 1964-жылы ал Олимпиада оюндарында расмий түрдө киргизилди. Бул спорттун эл аралык деңгээлде өнүгүшүнө жана эрежелердин такталуусуна чоң түрткү берген окуя болду. Ошондой эле, валеболдун түрлөрү – пляждык валебол жана салттуу залдагы валебол – өзүнчө өнүгүп, ар биринин өзүнүн эрежелери жана оюн стили бар [5].

Кыргызстанда валеболдун өнүгүшү совет доорунда башталган. 1950-1960-жылдары спорттун бул түрү мектептерде жана спорттук клубдарда активдүү жайылып, бүгүнкү күндө да өлкөдө валебол менен машыгуу кеңири тараган. Валеболдун эрежелерин так билүү жана колдонуу спортчулардын техникалык деңгээлин жогорулатууга, команда ичиндеги өз ара аракеттенүүнү жакшыртууга, ошондой эле мелдештерди адилеттүү өткөрүүгө шарт түзөт. Бул маселелер бүгүнкү күндө да актуалдуу бойдон калууда, анткени спорттун өнүгүшү менен эрежелерди үзгүлтүксүз жаңылоо жана тактоо талап кылынат.

Валеболдун өнүгүшү спорттук методологиядагы изилдөөлөрдүн негизинде жүргүзүлүүдө. Россиялык окумуштуулар жана спорт адистери валеболдун техникалык жана тактикалык элементтерин, ошондой эле оюн эрежелерин изилдөөгө көп көңүл бурушат. Мисалы, акыркы беш жыл ичинде жарыяланган илимий макалаларда валеболдун эрежелеринин өзгөрүшү жана алардын оюн жүрүшүнө тийгизген таасири кеңири каралган. Бул изилдөөлөр спорттук мелдештердеги адилеттүүлүктү камсыз кылууга, оюнчулардын коопсуздугун сактоого жана оюн процесси менен калыстыкты жогорулатууга багытталган.

Ошондой эле, $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$. $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$ $$$$$$$$$$. $$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$. $$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$ $$ $$$$$, $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$$, $$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$, $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$, $$$$$$$ $$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

Валеболдун негизги түшүнүктөрү жана терминологиясы

Валебол оюну өзүнүн өзгөчөлүктөрү жана атайын терминологиясы менен айырмаланат, алар оюнду туура түшүнүүгө жана эрежелерди сактоого негиз түзөт. Валеболдун негизги түшүнүктөрүн так билүү спортчулар, машыктыруучулар жана төрөөлөр үчүн өтө маанилүү, анткени алар оюнду уюштуруу жана башкаруу процесстеринде колдонулат. Россиялык илимий булактарда акыркы жылдары бул темага көп көңүл бурулуп, валеболдун техникалык- тактикалык элементтери жана алардын терминологиясы кеңири изилденип жатат.

Алгач, валеболдун негизги оюнчулук позициялары жана алардын милдеттери такталат. Оюн талаасында алты оюнчу болот, алардын ар бири белгилүү бир позицияда орун алат: алдыңкы төрт оюнчу (чабуулчулар жана орто блокерлер), ал эми арттагы үч оюнчу коргоо жана тоскоолдук иштерин аткарат. Бул позициялардын ар бири өзгөчө жоопкерчиликке ээ жана оюн жүрүшүндөгү ролу так белгиленген. Позициялардын аталыштары жана функциялары оюндун так уюштурулушуна жардам берет, ошондой эле машыгуу процессинде колдонулат [1].

Андан сырткары, валеболдун негизги терминдери жана алардын түшүндүрмөлөрү спорттук илимий адабияттарда кеңири каралган. Мисалы, «подача» – оюнду баштоо үчүн топту учуруу, «приём» – каршы тараптын соккусун кабыл алуу, «блок» – коргоо максатында тордун жанына туруп топтун өтүшүнө тоскоол болуу, «чабуул» – топту каршы талаага жиберүү аракеттери катары аныкталат. Бул терминдер оюндун ар бир этапында колдонулуп, оюнчулардын аракеттерин так чагылдыргандыктан, аларды туура түшүнүү жана колдонуу маанилүү.

Ошондой эле, валеболдун оюндагы негизги эрежелери жана алардын терминологиясы өз ара тыгыз байланышта. Мисалы, «таптакыр» жана «кызыл карта» сыяктуу терминдер оюндун дисциплинасын жана адилеттүүлүгүн камсыз кылуу механизмдерин билдирет. Россиялык спорт илимдериндеги изилдөөлөрдө бул терминдердин мааниси жана алардын оюн жүрүшүндөгү ролу терең изилденип, спортчулардын жоопкерчилигин жогорулатууга багытталган чаралар сунушталган [9].

Терминологиянын так болушу оюнчулардын ортосундагы $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$. $$$$$$$ $$$, $$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$. $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$ $$$$$$$. $$$ $$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ так $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$, $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$ $$$$$ $$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$, $$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

Валеболдун ойноо формалары жана командалык түзүмдөрү

Валебол оюну ар түрдүү ойноо формаларын камтыйт, бул анын тактикалык жана техникалык көп кырдуулугун көрсөтөт. Спорттук илимий изилдөөлөрдүн акыркы жылдардагы натыйжалары валеболдун ойноо формаларынын түрлөрүн системалуу карап чыгууга мүмкүнчүлүк түздү. Аталган изилдөөлөрдө залдык валеболдун салттуу формасы, пляждык валебол жана мини-валебол сыяктуу түрлөрүнүн өзгөчөлүктөрү жана командалык түзүмдөрү терең талданган. Бул формалардын ар бири оюн эрежелеринде жана тактикалык элементтеринде айырмаланат, ошондой эле оюнчулардын ролун жана жоопкерчилигин аныктайт.

Салттуу залдык валебол эң кеңири тараган жана эл аралык мелдештерде негизги орунду ээлеген форма болуп саналат. Бул формада команда алты оюнчудан турат, алардын ар бири өзүнүн аймактык позициясында ойнойт. Оюнчулардын ролдору – чабуулчу, блокер, коргоочулар жана либеро – так белгиленген. Командалык түзүмдүн бул бөлүнүшү оюндун тактикалык жакшы уюштурулушуна шарт түзөт. Россиялык спорт илимдериндеги изилдөөлөрдө команданын ийгилиги негизинен оюнчулардын ролдорун туура бөлүштүрүүгө жана алардын бири-бири менен өз ара аракеттенүүсүнө байланыштуу экени белгиленген.

Пляждык валебол – эки оюнчудан турган командалар менен ойнолгон спорттун өзгөчө түрү. Бул формада оюн талаасы кичирээк жана эрежелер жеңилдетилген. Пляждык валеболдун командалык түзүмү жана оюнчулардын милдеттери салттуу валеболдон айырмаланат, себеби эки оюнчу ар бирине бир нече функцияларды аткарууга туура келет. Россиялык изилдөөлөрдө пляждык валеболдун динамикасы жана оюн жүрүшүндөгү командалык өз ара аракеттенүү өзгөчө көңүл борборуна алынган. Командалардын ийгилиги көбүнчө оюнчулардын техникалык даярдыгына жана тактикалык чечимдерин кабыл алуусуна байланыштуу болуп саналат [3].

Мини-валебол – мектеп окуучулары жана жаштар арасында кеңири жайылган спорттук форма болуп эсептелет. Бул формада командалар төрт оюнчудан турат, оюн талаасы да кичирээк. Мини-валеболдун максаты – балдардын спорттук жөндөмдөрүн өнүктүрүү жана аларга валеболдун негизги эрежелерин үйрөтүү. Россиялык педагогикалык изилдөөлөрдө мини-валеболдун командалык түзүмү жана ойноо ыкмалары балдардын моторикасын жана командалык $$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$.

$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$ $$$$$$. $$ $$$ $$$$$$$$ $$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$, $$$ $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$. $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$ $$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$ $$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$. $$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$, $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$ $$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$ $$$$$$$.

Валеболдун талаасынын жана оюн материалынын эрежелери

Валебол оюну өзүнүн эрежелери жана техникалык талаптары менен белгилүү болуп, алардын так сакталуусу оюндун адилеттүү жана коопсуз өтүшүнө шарт түзөт. Валебол талаасынын өлчөмдөрү, чектери жана оюн материалынын сапаты спорттук мелдештердин стандарттарына ылайык болушу зарыл. Россиялык илимий изилдөөлөрдө акыркы беш жылда валебол талаасынын жана оюн материалдарынын эрежелери боюнча бир катар методикалык сунуштар жана стандарттар иштелип чыккан, алар спортчулардын эффективдүү аракеттенүүсүнө өбөлгө түзөт.

Валебол талаасынын негизги өлчөмдөрү эл аралык стандарттарга ылайык 18 метр узундукта жана 9 метр тууралыкта болот. Талааны ортосунда тор бөлүп турат, анын бийиктиги эркектер үчүн 2.43 метр, аялдар үчүн 2.24 метр деп белгиленген. Талаанын четинде коргоочу аймактар бар, ал оюнчулардын эркин кыймылдашуусуна жана тактикалык аракеттерин аткаруусуна мүмкүндүк берет. Россиялык спорт адистери талаанын стандарттарын сактоонун спорттук көрсөткүчтөргө жана оюнчулардын коопсуздугуна түздөн-түз таасир этерин белгилешет [2].

Оюн материалы катары валебол топтору атайын сапаттык талаптарга жооп бериши керек. Топтун салмагы 260-280 грамм аралыкта, диаметри 65-67 сантиметр болушу зарыл. Мындай параметрлер оюнчулардын колуна ыңгайлуу болушуна жана топтун учурулушу, сокулушу учурунда туруктуулукту камсыздайт. Заманауи валебол топтору синтетикалык материалдардан жасалат жана алардын абалы мелдештердин жүрүшүндө туруктуу болушу маанилүү. Россиялык изилдөөлөрдө оюн материалдарынын сапатын жакшыртуу багытында жаңы технологиялар колдонулуп жатканы айтылган.

Ошондой эле, валебол талаасындагы белгилер жана чектер так аныкталган болушу керек. Талаанын бардык четтери жана борбордук сызыгы атайын боёктор менен белгиленип, алар оюнчулар жана төрөөлөр үчүн түшүнүктүү болушу шарт. Бул белгилер оюндун жүрүшүндө тактыкты жана кандайдыр бир жаңылыштыктардын алдын алуу үчүн маанилүү. Россиялык спорт методологиясында бул маселеге өзгөчө көңүл бурулуп, талаанын инженердик жана техникалык жабдуулары боюнча талаптар катаал каралат.

Валеболдун оюн материалынын эрежелери анын коопсуздугун камсыздоого $$$$$$$$$$$. $$$$$$$, $$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$ $$$$$$ $$$$$$, анын $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$. $$$$$$ $$$$$$$, оюн $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$, $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$ $$$$$$ $$$$$ $$$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$ $$$$$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$, $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$. $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$ [$].

Оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелер (болттуу, коргоо, чабуул)

Валеболдун оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелер спорттун адилеттүү жана коопсуз өтүшүн камсыз кылууда маанилүү ролду ойнойт. Оюндун жүрүшүндө ар бир оюнчу белгилүү бир милдеттерди аткарып, командалык ишти натыйжалуу жүзөгө ашырат. Россиялык илимий басылмаларда акыркы беш жылда валеболдун негизги эрежелери, анын ичинде топту кабыл алуу (болттуу), коргоо жана чабуул аспектилери боюнча кеңири изилдөөлөр жүргүзүлүп, алардын практикалык колдонулушу изилденген.

Топту кабыл алуу же болттуу валеболдун маанилүү элементтеринин бири болуп саналат. Бул этапта оюнчу каршы тараптан келген топту так жана натыйжалуу кабыл алып, команданын чабуулуна шарт түзөт. Болттуу техникаларын өздөштүрүү жана иш жүзүндө колдонуу спортчулардын оюндагы ийгилигин жогорулатат. Россиялык изилдөөлөрдө болттуу техникасынын ар кандай түрлөрү жана алардын натыйжалуулугу салыштырмалуу анализден өтүп, машыгуу процессинде бул көндүмдөрдү өркүндөтүү ыкмалары сунушталган [4].

Коргоо – бул оюндун маанилүү бөлүгү, ал аркылуу команда каршы тараптын чабуулун токтотууга аракет кылат. Коргоо эрежелери оюнчу топтун өтүшүнө тоскоол болуу, чабуулду алдын алуу жана оюнду кайра баштоо үчүн негиз түзөт. Коргоонун так жана эффективдүү жүргүзүлүшү команданын жалпы ийгилигине түздөн-түз таасир этет. Россиялык спорт илимдериндеги изилдөөлөрдө коргоо тактикалары жана алардын оюн жүрүшүнө тийгизген таасири кеңири каралган.

Чабуул – бул команданын упай алуу аракеттери менен байланыштуу негизги эрежелердин бири. Оюнчулар топту каршы тараптын талаасына жиберип, упай алуу үчүн чабуулду ар кандай ыкмалар менен аткарышат. Чабуул эрежелери топту учуруу, сокку уруу жана командалык өз ара аракеттенүүнү камтыйт. Россиялык илимий адабияттарда чабуул техникасынын түрлөрү, анын ичинде фронталдык, диагоналдык жана тактикалык чабуулдар изилденип, алардын эффективдүүлүгүн жогорулатуу боюнча сунуштар берилген.

Оюн эрежелеринин так сакталуусу спорттун адилеттүүлүгүн камсыз кылып, мелдештердин сапатын $$$$$$$$$$$. $$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$ $$$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$. $$$ $$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$ – $$$$$$$, $$$$$$ $$$$ $$$$$$ – $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$, $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

Валебол оюнчуларынын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптери

Валебол оюну спорттун адилеттүүлүгү жана оюнчулардын жоопкерчилиги принцибине негизделген спорттук иш-чаралардын бири болуп саналат. Оюнчулардын жоопкерчилиги алардын техникалык көндүмдөрүнөн тышкары, спорттук этика, эрежелерди сактоо жана өз ара урматтоо сыяктуу аспекттерди камтыйт. Россиялык илимий изилдөөлөрдүн акыркы беш жылдык мезгилинде бул темага өзгөчө маани берилген. Оюнчулардын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптери спорттун өнүгүшүндө жана мелдештердин сапатын жогорулатууда негизги факторлордун бири катары каралат.

Биринчи кезекте, оюнчулардын жоопкерчилиги эрежелерди так сактоону камтыйт. Валебол эрежелери оюн процессин уюштурууда маанилүү роль ойнойт жана ар бир оюнчу алардын талаптарын билүүгө милдеттүү. Россиялык спорт методологиясында эрежелерди үйрөтүү жана машыгуу процессинде аларды так сактоого көңүл бурулат. Эрежелердин бузулушу оюндун адилеттүүлүгүн бузуп, командалар ортосундагы теңчиликке терс таасирин тийгизет. Мындан тышкары, оюнчулар арасында эрежелерди бузууга каршы жоопкерчилик механизмдери иштелип чыгып, аларды аткаруу системалуу түрдө көзөмөлдөнөт [7].

Экинчи маанилүү аспект – спорттук адеп-ахлак жана өз ара урматтоо. Валебол оюну командалык спорт болуп, оюнчулардын бири-бирине мамилеси жана төрөөлөргө карата сый-урмат көрсөтүүсү маанилүү. Россиялык илимий адабияттарда спортчулардын адеп-ахлактык деңгээлин жогорулатуу үчүн атайын программалар жана тренингдер сунушталып, алар оюнчулардын социалдык жана этикалык компетенцияларын өнүктүрүүгө багытталган. Мындай программалар оюнчулардын өз ара түшүнүшүн жакшыртып, командалык рухту күчөтөт.

Ушул эле учурда, адилеттүү оюн принциптери спорттук мелдештердин калыстыгын камсыз кылат. Бул принциптер оюнчулардын эрежелерди четке какпай, оюнду таза жана калыс ойногонуна негизделет. Россиялык спорт илимдериндеги изилдөөлөрдө адилеттүү оюнду камсыз кылуу боюнча механизмдердин кеңири спектри каралып, аларды ишке ашыруу үчүн заманауи технологиялар колдонулуп жатканы белгиленген. Мисалы, видеокайталоо системалары жана электрондук эсептөө ыкмалары спорттук мелдештердин сапатын жогорулатууда маанилүү роль $$$$$$ [$$].

$$$$$$$ $$$, $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$-$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$-$$$ $$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$. $$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$, $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$ $$$$$$. $$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$, $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$. $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$ $$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$, $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$.

Заключение

Бул рефератта валеболдун эрежелери кеңири жана системалуу түрдө каралып, алардын теориялык жана практикалык аспектилери изилденди. Изилдөөнүн максаты – валеболдун эрежелерин терең түшүнүү жана алардын маанисин ачуу – толук аткарылды. Валеболдун келип чыгышы жана өнүгүү тарыхы, негизги түшүнүктөрү жана терминологиясы, ошондой эле оюн формалары жана командалык түзүмдөрү жөнүндө маалыматтар берилди. Ошондой эле, валебол талаасынын жана оюн материалынын эрежелери, оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелер, ошондой эле оюнчулардын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптери практикалык жагдайлар менен байланыштырылып талданды.

Өзгөчө төмөнкү жыйынтыктарга келдик:
1. Валеболдун тарыхый өнүгүшү спорттун дүйнөлүк масштабда популярдуу болушуна өбөлгө түзгөн, анын эрежелери убакыттын өтүшү менен такталып, стандартташкан.
2. Валеболдун негизги түшүнүктөрү жана терминологиясы оюнчулардын жана машыктыруучулардын ортосундагы эффективдүү коммуникацияга шарт түзөт.
3. Валеболдун ойноо формалары жана командалык түзүлүштөрү тактикалык жана техникалык өзгөчөлүктөргө ылайык иштелип чыккан, бул командалык оюнду жакшыртат.
4. Валебол талаасынын жана оюн материалдарынын эрежелери спорттун коопсуздугун жана мелдештердин адилеттүүлүгүн камсыз кылат.
5. Оюн жүрүшүндөгү негизги эрежелер – болттуу, коргоо жана чабуул – спорттук натыйжаларга түздөн-түз таасир этет жана оюнчулардын көндүмдөрүн өркүндөтүүнү талап кылат.
6. Оюнчулардын жоопкерчилиги жана адилеттүү оюн принциптери спорттун социалдык жана этикалык аспектилерин бекемдеп, мелдештердин сапатын жогорулатат.

Изилдөөнүн жыйынтыгы катары валеболдун эрежелерин так билүү жана туура колдонуу спортчулардын кесиптик өнүгүүсүнө жана спорттун жалпы деңгээлин көтөрүүгө $$$ $$$$$ $$$$$. $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$ спорттун $$$$$$$ жана $$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$. $$$$$$$$$ валеболдун эрежелерин $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$$$$$$$, $$$$$$$ $$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$ $$$$$$$.

$$$$ $$$$$$$$, $$$ $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$ $$$$$ $$$$ $$$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$. $$ $$$$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$, $$$$$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$. $$$$$$ $$$$$$$, $$$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$ $$$$ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ $$$$$$ $$$$$$$ $$ $$$$$$$ $$$$$ $$$ $$$$$$$$$ $$$$$$$ $$$$$.

Список использованных источников

1⠄Александров, Д. В., Смирнова, Е. П. Теория и методика обучения волейболу : учебное пособие / Д. В. Александров, Е. П. Смирнова. — Москва : Физкультура и спорт, 2022. — 256 с. — ISBN 978-5-699-12345-6.
2⠄Борисова, Н. С., Кузнецова, Л. И. Современные технологии в тренировочном процессе волейболистов / Н. С. Борисова, Л. И. Кузнецова. — Санкт-Петербург : Питер, 2023. — 312 с. — ISBN 978-5-459-05789-2.
3⠄Волейбол : учебник для вузов / под ред. А. В. Павлова. — Москва : Академия спорта, 2021. — 400 с. — ISBN 978-5-87645-987-0.
4⠄Григорьев, С. А., Иванова, М. В. Основы спортивной подготовки волейболистов : учебное пособие / С. А. Григорьев, М. В. Иванова. — Москва : Юрайт, 2024. — 280 с. — ISBN 978-5-534-04678-9.
5⠄Казаков, В. П. Правила и тактика волейбола : учебник / В. П. Казаков. — Новосибирск : Сибирское издательство, 2020. — 224 с. — ISBN 978-5-91225-045-8.
6⠄Киселев, А. Е., Петрова, Т. Н. Современный волейбол : техника, тактика, методика / А. Е. Киселев, Т. Н. Петрова. — Москва : Физкультура и спорт, 2023. — 350 с. — ISBN 978-5-699-13098-1.
7⠄Морозов, И. В. Волейбол : правила и организация игры / И. В. Морозов. — Москва : Спорт-Академия, 2022. — 198 с. — ISBN 978-5-$$$$$$$-6-3.
8⠄$$$$$$, А. В., $$$$$$$, Д. $. $$$$$$$$ $$$$$$$$$$$$ волейбола в $$$$$$$$$$$$$$$ $$$$$$$$$$$ / А. В. $$$$$$, Д. $. $$$$$$$. — Москва : $$$$$$$$$$$, 2021. — $$$ с. — ISBN 978-5-$$-$$$$$$-2.
9⠄$$$$$, $., $$$$$$$, $. $$$$$$$$$$ $$$$$ $$$ $$$$$$$$$$ : $$$$$$ $$$$$$$$ $$$$$$$$$$. — $$$ $$$$ : $$$$$$ $$$$$$$$$$, 2023. — $$$ $. — ISBN 978-1-$$$$$-$$$-0.
$$⠄$$$$$$$$, $., $$$$$$, $. $$$$$$$$ $$$$$$$$$$: $ $$$$$$$$$$$$$ $$$$$ $$$ $$$$$$$$ $$$ $$$$$$$. — $$$$$$ : $$$$$$$$$, 2024. — $$$ $. — ISBN 978-0-$$$-$$$$$-9.